Salta la barra di navigazione e vai ai contenuti
Paderis
Is nobilis Paderis fiant istaus iscritus in s’elencu nobiliari Italianu cumenti a cavalieris-don e nobilis, ma forzis in su passau hiant tentu parentalla cun is Giugis de Arborea e su nomini insoru est presenti giai de su XV seculu, candu unu de issus hiat cumandau is cavalliggeris de part”e Montis, in sa cumbatta tra is Alagon e is Aragonesus. In su stemma insoru figurada un’arma de oru e dus brazzus bistius de asullu appoderat duas spada a gruxi de Sant’A ndria a punta a susu e tres concas de omini.
De su titulu nobiliari, po primu funt istau nominau Antiogu Paderi Simula, diplomau in su 1761.
Issu beniat de Biddanobafranca e fiat abarraus a bivi a Moguru de su 1761.
Maria Vittoria La Spina, in sa tesi de laurea sua scridi: ca su primu chi fut beniu a Moguru fut Don Bissenti, un omini de capasssidadis mannas cument’e a amministratori, chi nci fut arrennescidu a si fai una sienda de is prus mannas de cussus tempus in Sardigna.
Gian Giacumu Ortu puru, cunfirmat ca Don Bissenti Paderi est s’u nicu nobili presenti a Moguru in su settixentus e acciungint ca trà su 1768 e 1784, me is annus de sa crisi manna in Sardigna e cun is siendas in bendita de medas messaius, issu est su comporadori prus interessau de is terras de Moguru e de atrus logus puru.
Issu infatti amministrat e manixat in medas biddas de sa Marmilla e finzas in Casteddu e Oristanis. Custa sienda (chi hiat lassau a su primu fillu Srabadoi in s’Ottuxentus), si fut ammanniada a spesas de atras famiglias nobilis de custus logus pruscatottu de is Conj e i’ Diana. Me is listas de su 1801 e 1804 Don Bissenti Paderi est s’unicu nobili de Moguru e secundu possidenti de terrenus de sa idda, avattu de Antoi Bissenti Sanna. Sisinni, nebodi de Don Bissenti, fillu de su prus mannu de is fillus Don Srabadoi Paderi Flores, fut istau capitanu de is barracellus finzas a su 1830 e censori de su monti granaticu. Don Antiogu Paderi fut istau presidenti de sa Congregazioni de sa Caridadi finzas a su 1866, candu fut istau cambiau cun Don Bissenti Sanna Borro. In su 1906, cinqui famigliaris de is Paderis fianta tra is proprietarius prus mannus chi paganta s’imposta de is terrenus, e in su 1910, Don Sisinni Paderi Cau, fut istau membru de sa cummissioni de vigilanza po is iscolas elementaris.
In su 1916 fut mortu a Moguru su Notaiu Oristanesu Francesco Denti Meloni, fiudu de Dona Madalena Paderi Cao. In su testamentu issa lassat chi in domu sua si depat fai un’asilu po is pipius prus abbisongiosus e chi custu asilu depat essi amministrau de is mongias. Custu asilu fut istau inaugurau in su 1920, si narat “ Asilo Denti Paderi” e si agatada oindì puru. In su Noixentus sa famiglia de is Paderis a bellabellu perdit de importanza, poita sa sienda chi teniant a Moguru fut istada prezzìda in partisi meda.
Sanna
In su 1814, Antoi Bissenti Sanna ottenit s’mprammàu de cavalleri-nobili-don. Issu fut un omini de is prus in vista de Moguru, poita hiat donau importu mannu a sa modernizzazioni agraria de sa zona, prantendi matas de obia e innestendi migliaias de ollastus me is cungiaus e satus de Santa Barbara, Perdiana, Sa Forada Manna e su Guventu, e poita teniat puru tottu is atras callidadis chi serbiant in cussus tempus po podi essi nominau cumenti a nobili. E po cussu hiat tentu su stemma cun su scudu a forma ovali indorau (unicu in Sardigna) cun su sfundu birdi e una matta de chercu abi est figurau unu muru e unu sriboni. Sriboni chi est figurau ancora in su stemma de su famau, Piscamu de Abas Giuanni Sanna e chi faidi arregordai is’accappius mannus chi hanti tentu de sempri is Sannas cun sa cresia.
In su 1798 fut istau sindigu e cun arriscu mannu si fut arrabballau a su vicerei Vivalda, chi hiat ordinau a su cumunu de Moguru de fai portai gratis una vitella a Casteddu (e chi feti a pustis fut istau prezisàu ca hiat essi istrada pagada). Su babbu, Brannadiu Sanna Pira, fut istau su primu sindigu de sa seconda classi. Antoi Bissenti giai de s’edadi de 18 annus, nascidu in su 1769 fut istau Capitanu de sa Cavalleria Miliziana de Moguru e Don Efis Sanna puru, hiat cumandau tottu su battaglioni milizianu de Abas. Incarrigus de apprettu mannu, poita donànta sa possibbilidadi de essi sgravaus de is tassas e podianta punnai puru cun is titulus a circai di essi nobilitaus.
Is Sannas de sempri pratiganta su mestieri de notaius e possidianta una sienda manna no feti in-terrenus. De su 1684 a su 1704 Franciscu Antoi Sanna, nonnu de Antoi Bissenti, po incarrigus de su Marchesu de Quirra, fut istau comandanti de totu is logus de su Part”e Montis” abi Moguru fut mandamentu, e su nebodi puru, mancai no essat pratigau su mestieri, hiat fattu istudius notarilis.
Sa famiglia de is Sannas beniat de Maracallagonis e si fut firmada a Moguru a sa fini de su Quattruxentus, e mancai no essant nobilis, a is urtimus de su Cinquixentus, unu de s’eredeu de Antoi Bissenti Sanna fut istau majori de Moguru e su fradi de sa curadoria de Bonorcili. Medas de issus hiant isbrigau incarrigus de fiducia po sa contissa de Quirra Dona Fiobanta Carroz, e po fai comprendi e affermai s’importanzia de sa famiglia Sanna, in su 1791 si fut fatta sa coia tra Antoi Bissenti e Dona Marianna Piras Paderi, nobili mogoresa, netta de Don Bissenti Paderi Mancosu e filla de su Giugi de sa Reali Udienza Don Pedru Piras Borro de Senorbì e Casteddu. A is tempus de sa nobilitazioni, a parti is dominarius, issu possidiat , in trà tottu 2826 matas de obia, 1994 ollastus, 100 matas de frutta , unu scantu bingias, un’ortu e tres molinus a acqua. Sienda misuràda e ammadìda in 114 mois de terra.
Issu biviat giai sempri a Moguru. Unu parenti de Don Crallus in su 1907 hait comporau sa prima macchina meccanica po messai de sa zona, capassa de messai e liongiai in 10 oras su trigu de 5 ettarus de terrenu e custu fattu fut istau de importanza manna, tant’e berus ca nd’iant chistionau cumenti a una nova in su giornali de S’u nioni Sarda, cumenti a esempiu de sighì in sa strada de s’a mmodernamentu de s’agricoltura cun is macchinarius nous chi fiant istaus inventaus.
Cun sa morti de Don Crallus (1820) si fut segau s’accappiu tra is Sannas e sa bidda de Moguru. Issus, adattendisì a is tempus, si fiant tramudaus a Casteddu, hiant cumenzau a bendi is terras, su bestiamini, e finzas is domus. Unicu momentu de rientru, fut istau in s’urtima gherra, cand’hiant bombardau a Casteddu e fiant torraus a Moguru cumente sfollaus.
E propriu a Casteddu hiant torrau a agatai su logu giustu po issus, imparentendisidda cun is famiglias potentis de is Randaccio, de is Angionis, de is De Magistris e atras de nomona manna, arribbendi e ottenendi incarrigus de importu mannu, me is carrieras militaris, zivilis e religiosas.